Ιστορία Γ´ Γυμνασίου: Ενότητα 5-Ο ελληνισμός από τα μέσα τον 18ου έως τις αρχές, του 19ου αι.(Σχεδιάγραμμα μαθήματος)

Ιστορία Γ´ Γυμνασίου: Ενότητα 5-Ο ελληνισμός από τα μέσα τον 18ου έως τις αρχές, του 19ου αι.(Σχεδιάγραμμα μαθήματος)

ΕΝΟΤΗΤΑ 5

Ο ελληνισμός από τα μέσα τον 18ου έως τις αρχές, του 19ου αι.

 

Οικονομικοί και κοινωνικοί μετασχηματισμοί

 

Οικονομία

Η επέκταση του ευρωπαϊκού εμπορίου στην Ανατολή: ενίσχυσε τις εμπορικές συναλλαγές της δυτικής Ευρώπης με την Οθωμανική αυτοκρατορία.

Τούρκοι: διακρίνονται στον κρατικό τομέα

Έλληνες, Εβραίοι και Αρμένιοι: διακρίθηκαν στο εμπόριο και στη ναυτιλία

Οι Έλληνες καραβοκύρηδες (πλοιοκτήκτες) ευνοήθηκαν λόγω της ρωσοτουρκικής συνθήκης Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774): ελεύθερη κίνηση στον Βόσπορο των πλοίων με ρωσική σημαία και την περιορισμένη παρουσία αγγλικών και γαλλικών πλοίων στη Μεσόγειο, εξαιτίας των ναπολεόντειων πολέμων.

 

Εμπορικά κέντρα: Ιωάννινα-Χίος-Σμύρνη-Θεσσαλονίκη  (Πρωταγωνιστούν Έλληνες)

Ενίσχυση ελληνικών παροικιών (π.χ. Βενετία, Βιέννη, Τεργέστη)

 

 

Κοινωνικές δυνάμεις και ομάδες του Ελληνισμού κατά την Τουρκοκρατία

Ορθόδοξη Εκκλησία:

  • Ηγείται των υπόδουλων χριστιανών
  • Εναντιώνεται στις διαφωτιστικές και επαναστατικές ιδέες (κίνδυνος για την ίδια και τον ελληνισμό)
  • Λίγοι κληρικοί υιοθετούν προοδευτικές απόψεις (Μεθόδιος Ανθρακίτης, Ευγένιος Βούλγαρης) και κάποιοι δραστηριοποιήθηκαν εναντίον της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

 

Φαναριώτες:

  • Κατοικούσαν στο Φανάρι (συνοικία της Κωνσταντινούπολης όπου βρισκόταν και το Πατριαρχείο),
  • Ξένες γλώσσες
  • Σπουδάζουν στη Δύση
  • Κατέχουν υψηλές θέσεις στην οθωμανική διοίκηση (π.χ. ηγεμόνες στη Μολδαβία και τη Βλαχία).Τις έχασαν με την κήρυξη της επανάστασης του 1821.

 

Προεστοί:

  • Διοικούν τις ελληνορθόδοξες κοινότητες
  • Συγκέντρωναν και αποδίδουν τους οθωμανικούς φόρους
  • Συγκεντρώνουν μεγάλη περιουσία και προνόμια
  • Πολιτική εμπειρία
  • Πολιτική επιρροή στους τοπικούς Τούρκους αξιωματούχους

 

Έμποροι-καραβοκύρηδες:

  • Βελτιώνουν διαρκώς την οικονομική τους κατάσταση
  • Διαδίδουν προοδευτικές διαφωτιστικές ιδέες
  • Δείχνουν ενδιαφέρον και για εκπαιδευτικά ζητήματα (ίδρυση σχολείων στις παροικίες, εκτύπωση βιβλίων και περιοδικών, εφημερίδες, υποτροφίες)

 

Κλέφτες:

  • Αγρότες που καταφεύγουν στα βουνά και επιβιώνουν μέσω της ληστείας
  • Υποστηρίζονταν από τους αγροτικούς πληθυσμούς
  • Πρότυπα ανυπότακτης στάσης
  • Ηρωοποιούνται από το λαό (κλέφτικα δημοτικά τραγούδια)

 

Αρματολοί:

  • Ένοπλοι διορισμένοι από την Οθωμανική διοίκηση για την τήρηση της τάξης
  • Συχνά, κλέφτες γίνονταν αρματολοί και το αντίστροφο.

 

 

Αγρότες:

  • Ξεπερνούσαν το 80% του πληθυσμού
  • Καλλιεργούσαν μεγάλα κτήματα [κρατικά ή ιδιωτικά (τσιφλίκια) που ανήκαν, συνήθως, σε Τούρκους και σπανιότερα σε Έλληνες.]
  • Ζούσαν δύσκολη και στερημένη ζωή

 

 

Απασχολούμενοι στο εμπόριο-ναύτες:

  • Οι ναύτες γίνονταν περισσότεροι στον βαθμό που αναπτύσσονταν το εμπόριο και η ναυτιλία.

 

 

Κινήματα εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας:

Αρχές 18ου αιώνα: Αναζήτηση βοήθειας από την ομόδοξη Ρωσία

  • 1770: Αποτυχημένη επανάσταση με ρωσική υποκίνηση στην Πελοπόννησο (Ορλωφικά)

Αιτίες: μειωμένη κινητοποίηση Ελλήνων / μικρός αριθμός ρωσικών πλοίων.

  • 1770: Αποτυχημένη επανάσταση Λάμπρου Κατσώνη στο Αιγαίο (Άνδρος)
  • 1803: Επανάσταση κατοίκων Σουλίου (Ήπειρος) κατά του Αλή Πασά: (αποτέλεσμα) εκδίωξη Ελλήνων από την Ήπειρο

 

 

Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός

Παροικίες (Παροικιακός Ελληνισμός):

  • Επηρεάστηκε από τις ιδέες του Διαφωτισμού.
  • Διάδοση του Διαφωτισμού μέσω του εμπορίου στον ελλαδικό χώρο.
  • Αντίληψη ότι η λογική μπορεί όχι μόνο να εξηγήσει τον κόσμο αλλά και να τον αλλάξει.
  • Η εκπαίδευση συνδέθηκε με τον αγώνα για ελευθερία.

 

Μέσα 18ου αιώνα:

  • Δημιουργία πνευματικού κινήματος με στόχο την ιδεολογική προετοιμασία του αγώνα για ελευθερία (Νεοελληνικός Διαφωτισμός)
  • Αναπτύσσεται κυρίως στις παροικίες και σε εμπορικά κέντρα ελληνισμού (Σμύρνη, Ιωάννινα, Χίος κτλ.)

 

 

 

 

 

Νεοελληνικός Διαφωτισμός

  • Υποστήριξη των ιδεών του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού
  • Θαυμασμός για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό (σύνδεση με ελευθερία)
  • Η εκπαίδευση έπρεπε να επικεντρώνεται στις θετικές επιστήμες
  • Χρήση της λαϊκής γλώσσας στην εκπαίδευση
  • Η εκπαίδευση έπρεπε να υπηρετεί την προοπτική του αγώνα για ελευθερία.

 

 

Αντίθετες (συντηρητικές) απόψεις από συντηρητικούς λόγιους -κυρίως κληρικούς- προς τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό

  • Απόρριψη διαφωτιστικών ιδεών
  • Η εκπαίδευση έπρεπε να βασίζεται σε εκκλησιαστικά μόνο κείμενα και στη θρησκευτική παράδοση
  • Χρήση της αρχαΐζουσας γλώσσας

 

Κυριότεροι εκπρόσωποι τον Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Ρήγας Βελεστινλής

  • Κυριότερο έργο η Νέα Πολιτική Διοίκηση: πρόταση για δημιουργία μιας βαλκανικής «Ελληνικής Δημοκρατίας»
  • Προδόθηκαν τα σχέδιά του και θανατώθηκε

 

Αδαμάντιος Κοραής

  • Υποστηρικτής των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης
  • Θεωρεί απαραίτητη τη μόρφωση για την ύπαρξη ελευθερίας
  • Προσπαθεί να βρει μια μέση λύση ανάμεσα στη λαϊκή και την αρχαΐζουσα ελληνική γλώσσα (καθαρεύουσα) 

 

 

Άλλοι εκπρόσωποι τον Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Ιώσηπος Μοισιόδακας – Δημήτριος Καταρτζής: υπερασπιστές της λαϊκής γλώσσας

Κωνσταντίνος Κούμας: προτείνει νέες μεθόδους διδασκαλίας

Θεόφιλος Καϊρης: οπαδός των φιλελεύθερων ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης

 

Μανόλης Μαυρακάκης on FacebookΜανόλης Μαυρακάκης on GoogleΜανόλης Μαυρακάκης on TwitterΜανόλης Μαυρακάκης on Youtube
Μανόλης Μαυρακάκης
Ο Μανόλης Μαυρακάκης είναι πτυχιούχος του τμήματος Φιλολογίας (τομέα κλασικών σπουδών) της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία από το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Από το 2000 εργάζεται ως καθηγητής φιλόλογος, τα τελευταία χρόνια στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι συγγραφέας εκπαιδευτικών βιβλίων στις εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ και διαχειριστής της ιστοσελίδας «Φιλολογικός Ιστότοπος».

Ο Μανόλης Μαυρακάκης είναι πτυχιούχος του τμήματος Φιλολογίας (τομέα κλασικών σπουδών) της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία από το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Από το 2000 εργάζεται ως καθηγητής φιλόλογος, τα τελευταία χρόνια στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι συγγραφέας εκπαιδευτικών βιβλίων στις εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ και διαχειριστής της ιστοσελίδας «Φιλολογικός Ιστότοπος».

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.