ΕΝΟΤΗΤΑ 5

Ο ελληνισμός από τα μέσα τον 18ου έως τις αρχές, του 19ου αι.

 

Οικονομικοί και κοινωνικοί μετασχηματισμοί

 

Οικονομία

Η επέκταση του ευρωπαϊκού εμπορίου στην Ανατολή: ενίσχυσε τις εμπορικές συναλλαγές της δυτικής Ευρώπης με την Οθωμανική αυτοκρατορία.

Τούρκοι: διακρίνονται στον κρατικό τομέα

Έλληνες, Εβραίοι και Αρμένιοι: διακρίθηκαν στο εμπόριο και στη ναυτιλία

Οι Έλληνες καραβοκύρηδες (πλοιοκτήκτες) ευνοήθηκαν λόγω της ρωσοτουρκικής συνθήκης Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774): ελεύθερη κίνηση στον Βόσπορο των πλοίων με ρωσική σημαία και την περιορισμένη παρουσία αγγλικών και γαλλικών πλοίων στη Μεσόγειο, εξαιτίας των ναπολεόντειων πολέμων.

 

Εμπορικά κέντρα: Ιωάννινα-Χίος-Σμύρνη-Θεσσαλονίκη  (Πρωταγωνιστούν Έλληνες)

Ενίσχυση ελληνικών παροικιών (π.χ. Βενετία, Βιέννη, Τεργέστη)

 

 

Κοινωνικές δυνάμεις και ομάδες του Ελληνισμού κατά την Τουρκοκρατία

Ορθόδοξη Εκκλησία:

  • Ηγείται των υπόδουλων χριστιανών
  • Εναντιώνεται στις διαφωτιστικές και επαναστατικές ιδέες (κίνδυνος για την ίδια και τον ελληνισμό)
  • Λίγοι κληρικοί υιοθετούν προοδευτικές απόψεις (Μεθόδιος Ανθρακίτης, Ευγένιος Βούλγαρης) και κάποιοι δραστηριοποιήθηκαν εναντίον της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

 

Φαναριώτες:

  • Κατοικούσαν στο Φανάρι (συνοικία της Κωνσταντινούπολης όπου βρισκόταν και το Πατριαρχείο),
  • Ξένες γλώσσες
  • Σπουδάζουν στη Δύση
  • Κατέχουν υψηλές θέσεις στην οθωμανική διοίκηση (π.χ. ηγεμόνες στη Μολδαβία και τη Βλαχία).Τις έχασαν με την κήρυξη της επανάστασης του 1821.

 

Προεστοί:

  • Διοικούν τις ελληνορθόδοξες κοινότητες
  • Συγκέντρωναν και αποδίδουν τους οθωμανικούς φόρους
  • Συγκεντρώνουν μεγάλη περιουσία και προνόμια
  • Πολιτική εμπειρία
  • Πολιτική επιρροή στους τοπικούς Τούρκους αξιωματούχους

 

Έμποροι-καραβοκύρηδες:

  • Βελτιώνουν διαρκώς την οικονομική τους κατάσταση
  • Διαδίδουν προοδευτικές διαφωτιστικές ιδέες
  • Δείχνουν ενδιαφέρον και για εκπαιδευτικά ζητήματα (ίδρυση σχολείων στις παροικίες, εκτύπωση βιβλίων και περιοδικών, εφημερίδες, υποτροφίες)

 

Κλέφτες:

  • Αγρότες που καταφεύγουν στα βουνά και επιβιώνουν μέσω της ληστείας
  • Υποστηρίζονταν από τους αγροτικούς πληθυσμούς
  • Πρότυπα ανυπότακτης στάσης
  • Ηρωοποιούνται από το λαό (κλέφτικα δημοτικά τραγούδια)

 

Αρματολοί:

  • Ένοπλοι διορισμένοι από την Οθωμανική διοίκηση για την τήρηση της τάξης
  • Συχνά, κλέφτες γίνονταν αρματολοί και το αντίστροφο.

 

 

Αγρότες:

  • Ξεπερνούσαν το 80% του πληθυσμού
  • Καλλιεργούσαν μεγάλα κτήματα [κρατικά ή ιδιωτικά (τσιφλίκια) που ανήκαν, συνήθως, σε Τούρκους και σπανιότερα σε Έλληνες.]
  • Ζούσαν δύσκολη και στερημένη ζωή

 

 

Απασχολούμενοι στο εμπόριο-ναύτες:

  • Οι ναύτες γίνονταν περισσότεροι στον βαθμό που αναπτύσσονταν το εμπόριο και η ναυτιλία.

 

 

Κινήματα εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας:

Αρχές 18ου αιώνα: Αναζήτηση βοήθειας από την ομόδοξη Ρωσία

  • 1770: Αποτυχημένη επανάσταση με ρωσική υποκίνηση στην Πελοπόννησο (Ορλωφικά)

Αιτίες: μειωμένη κινητοποίηση Ελλήνων / μικρός αριθμός ρωσικών πλοίων.

  • 1770: Αποτυχημένη επανάσταση Λάμπρου Κατσώνη στο Αιγαίο (Άνδρος)
  • 1803: Επανάσταση κατοίκων Σουλίου (Ήπειρος) κατά του Αλή Πασά: (αποτέλεσμα) εκδίωξη Ελλήνων από την Ήπειρο

 

 

Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός

Παροικίες (Παροικιακός Ελληνισμός):

  • Επηρεάστηκε από τις ιδέες του Διαφωτισμού.
  • Διάδοση του Διαφωτισμού μέσω του εμπορίου στον ελλαδικό χώρο.
  • Αντίληψη ότι η λογική μπορεί όχι μόνο να εξηγήσει τον κόσμο αλλά και να τον αλλάξει.
  • Η εκπαίδευση συνδέθηκε με τον αγώνα για ελευθερία.

 

Μέσα 18ου αιώνα:

  • Δημιουργία πνευματικού κινήματος με στόχο την ιδεολογική προετοιμασία του αγώνα για ελευθερία (Νεοελληνικός Διαφωτισμός)
  • Αναπτύσσεται κυρίως στις παροικίες και σε εμπορικά κέντρα ελληνισμού (Σμύρνη, Ιωάννινα, Χίος κτλ.)

 

 

 

 

 

Νεοελληνικός Διαφωτισμός

  • Υποστήριξη των ιδεών του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού
  • Θαυμασμός για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό (σύνδεση με ελευθερία)
  • Η εκπαίδευση έπρεπε να επικεντρώνεται στις θετικές επιστήμες
  • Χρήση της λαϊκής γλώσσας στην εκπαίδευση
  • Η εκπαίδευση έπρεπε να υπηρετεί την προοπτική του αγώνα για ελευθερία.

 

 

Αντίθετες (συντηρητικές) απόψεις από συντηρητικούς λόγιους -κυρίως κληρικούς- προς τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό

  • Απόρριψη διαφωτιστικών ιδεών
  • Η εκπαίδευση έπρεπε να βασίζεται σε εκκλησιαστικά μόνο κείμενα και στη θρησκευτική παράδοση
  • Χρήση της αρχαΐζουσας γλώσσας

 

Κυριότεροι εκπρόσωποι τον Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Ρήγας Βελεστινλής

  • Κυριότερο έργο η Νέα Πολιτική Διοίκηση: πρόταση για δημιουργία μιας βαλκανικής «Ελληνικής Δημοκρατίας»
  • Προδόθηκαν τα σχέδιά του και θανατώθηκε

 

Αδαμάντιος Κοραής

  • Υποστηρικτής των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης
  • Θεωρεί απαραίτητη τη μόρφωση για την ύπαρξη ελευθερίας
  • Προσπαθεί να βρει μια μέση λύση ανάμεσα στη λαϊκή και την αρχαΐζουσα ελληνική γλώσσα (καθαρεύουσα) 

 

 

Άλλοι εκπρόσωποι τον Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Ιώσηπος Μοισιόδακας – Δημήτριος Καταρτζής: υπερασπιστές της λαϊκής γλώσσας

Κωνσταντίνος Κούμας: προτείνει νέες μεθόδους διδασκαλίας

Θεόφιλος Καϊρης: οπαδός των φιλελεύθερων ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.